NBA và EuroLeague đàm phán trong bí mật: không có lời đề nghị cụ thể, nhưng đã có thỏa thuận bảo mật

Khi Chus Bueno, giám đốc điều hành EuroLeague, được hỏi liệu NBA đã gửi cho ông một lời đề nghị cụ thể nào chưa, câu trả lời của ông chỉ gồm ba chữ: không có gì cụ thể. Ngay sau đó, ông nói thêm rằng nếu một lời đề nghị như vậy xuất hiện, ông sẽ trình nó lên ban chủ sở hữu của EuroLeague để họ quyết định.

Hai câu ấy nằm cạnh nhau trong cùng một cuộc phỏng vấn với The Athletic. Đọc nhanh, chúng giống một lời phủ nhận lịch sự: chưa có gì đâu, đừng đồn đoán. Đọc chậm, chúng tiết lộ một cấu trúc quyền lực cụ thể. Bueno không phải người có thể nói có hay không. Ông là người chuyển tiếp. Và khi một giám đốc điều hành nói rằng mình sẽ trình lên chủ sở hữu, điều đó có nghĩa là một quy trình đang tồn tại, một kênh liên lạc đang mở, và một tập hợp các chủ thể đang chờ được thuyết phục.

Chỉ vài ngày trước cuộc phỏng vấn ấy, Adam Silver đã công khai nói về khả năng NBA hợp tác với bóng rổ châu Âu. Ông gọi đó là cách tốt nhất để cả hai bên cùng phát triển. Giữa hai phát biểu ấy là một khoảng thời gian ngắn, và trong khoảng thời gian ngắn ấy, cả hai bên đều đã ký thỏa thuận bảo mật. Mọi kết quả đều là một lời nói dối có chủ đích, và trong trường hợp này, lời nói dối ấy mang hình dạng của sự im lặng.

Để hiểu vì sao hai câu trả lời trên quan trọng hơn vẻ ngoài của chúng, cần đặt chúng vào cấu trúc của bóng rổ châu Âu. EuroLeague không phải một giải đấu do một liên đoàn điều hành theo mô hình truyền thống. Nó được vận hành thương mại bởi Euroleague Commercial Assets, một thực thể mà các câu lạc bộ tham dự cùng sở hữu. Điều đó có nghĩa là không có một chủ tịch toàn quyền nào có thể ký một thỏa thuận trăm triệu đô một mình. Mọi quyết định lớn phải đi qua các ông chủ câu lạc bộ, những người có lợi ích không hoàn toàn giống nhau.

Phía trên EuroLeague, về mặt pháp lý, là FIBA. Liên đoàn bóng rổ quốc tế giữ quyền quản lý thể thao đối với bóng rổ châu Âu và thế giới, bao gồm hệ thống chuyển nhượng, điều kiện thi đấu quốc tế và lịch thi đấu của các đội tuyển quốc gia. FIBA không sở hữu EuroLeague. FIBA cũng không vận hành nó. Nhưng FIBA có quyền lực đủ để khiến bất kỳ cấu trúc giải đấu mới nào trở nên phức tạp về mặt pháp lý.

Phía bên kia đại dương, NBA đang ở giai đoạn mà doanh thu nội địa đã gần chạm trần tăng trưởng theo cách nó từng tăng. Một thỏa thuận bản quyền truyền thông mới đã được ký, và khi dòng tiền ấy ổn định, áp lực tăng trưởng chuyển sang địa lý khác. NBA EMEA đã được thành lập như một nhánh phụ trách châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Châu Âu là biên giới rõ ràng nhất, bởi vì đó là nơi duy nhất ngoài Bắc Mỹ có một hệ sinh thái bóng rổ chuyên nghiệp trưởng thành với khán giả, nhà tài trợ và cơ sở hạ tầng sân đấu đủ để khai thác ngay lập tức.

Trong mùa giải thường niên hiện tại, cả hai hệ thống đều đang chạy song song với những bộ luật khác nhau. NBA thi đấu bốn mươi tám phút, EuroLeague thi đấu bốn mươi phút. NBA có luật ba giây phòng ngự, EuroLeague không có. Đường ba điểm của NBA xa 7,24 mét, của FIBA gần 6,75 mét. Ở FIBA, bóng có thể bị chạm sau khi đã chạm vành; ở NBA thì không. Những khác biệt này không phải chi tiết kỹ thuật vụn vặt. Chúng định hình nên kiểu cầu thủ được trả lương cao nhất trong từng hệ thống.

Bốn biến số nằm dưới bề mặt của một câu không bình luận

Biến số đầu tiên là sự bất đối xứng của thế chủ động. Bueno nói rằng EuroLeague chưa nhận được gì cụ thể từ NBA. Nhưng ông cũng xác nhận hai bên đã ký thỏa thuận bảo mật. Trong thế giới giao dịch thể thao, thỏa thuận bảo mật không xuất hiện ở giai đoạn tán tỉnh. Chúng xuất hiện khi hai bên bắt đầu trao đổi tài liệu nhạy cảm: cơ cấu chia doanh thu, định giá tài sản, phác thảo thể thức thi đấu, dự báo dòng tiền. Nếu những tài liệu ấy đang được trao đổi, thì câu chưa có gì cụ thể không mô tả thực tế. Nó mô tả giới hạn của những gì được phép nói.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các cuộc đàm phán bản quyền và chuyển nhượng trong ngành thể thao suốt nhiều năm, tôi nhận thấy một quy luật lặp lại: bên nào nói ít nhất thường là bên đang ở thế mạnh nhất. NBA không cần phải giải thích. Họ chỉ cần để Silver nói một câu về hợp tác, rồi im lặng và quan sát phản ứng. EuroLeague, với tư cách bên nhỏ hơn về doanh thu, phải trả lời, phải giải thích, phải trấn an các ông chủ câu lạc bộ và người hâm mộ rằng mọi thứ vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Biến số thứ hai là chủ sở hữu câu lạc bộ, và đây là điểm nghẽn quan trọng nhất. Khi Bueno nói rằng một lời đề nghị sẽ được trình lên các ông chủ, ông đang mô tả một cơ chế phê duyệt tập thể. Trong thực tế, các câu lạc bộ EuroLeague có nguồn lực rất khác nhau. Real Madrid, Barcelona và Panathinaikos có thể hưởng lợi từ việc tiếp cận thị trường toàn cầu mà NBA mang lại. Nhưng một câu lạc bộ tầm trung ở vùng Balkan, sống bằng tiền bản quyền khu vực và bản sắc địa phương, có lý do để sợ một cấu trúc mới sẽ đẩy họ ra rìa chuỗi giá trị. Một thỏa thuận cần đa số phiếu, và đa số phiếu trong một tập thể bất đồng lợi ích luôn chậm hơn một quyết định đơn phương.

Biến số thứ ba là sự không tương thích giữa hai chế độ kinh tế. EuroLeague vận hành theo mô hình trần lương mềm kèm thuế sang trọng, nghĩa là các câu lạc bộ có thể chi vượt ngưỡng nếu chịu nộp khoản thuế tương ứng. NBA vận hành theo hệ thống trần cứng phân tầng, nơi vượt qua từng ngưỡng apron sẽ khóa đi những công cụ xây dựng đội hình nhất định. Nếu một giải đấu chung ra đời, hai bộ quy tắc tài chính này buộc phải hòa giải, và mỗi bên sẽ muốn bộ luật của mình làm nền tảng. Đây là vấn đề cấp một, có khả năng phá vỡ đàm phán, và nó hoàn toàn vắng mặt trong các phát ngôn công khai.

Biến số thứ tư là sự khác biệt về luật thi đấu. Trong bóng rổ, luật chơi không chỉ quy định cách trận đấu diễn ra. Nó quy định loại cầu thủ nào tồn tại. Không có luật ba giây phòng ngự ở châu Âu cho phép những trung phong cao lớn ở lại trong khu vực cấm địa lâu hơn, điều mà ở NBA là bất hợp pháp. Đường ba điểm gần hơn khiến việc kéo giãn sân trở nên ít cấp thiết hơn về mặt lợi suất, và hệ quả là bóng rổ châu Âu nghiêng về thực thi bán sân, phòng ngự lùi sâu và tấn công trong khu vực. NBA nghiêng về không gian, nhịp độ và khối lượng ném ngoài vòng cung. Một giải đấu hợp nhất sẽ phải chọn một bộ luật, và lựa chọn ấy sẽ âm thầm quyết định hàng trăm sự nghiệp cầu thủ.

Từ đây nảy ra một chiều sâu ít ai nhắc tới, và tôi phải thừa nhận đây là suy luận ngoài dữ kiện đã công bố. Nếu một thực thể chung NBA–EuroLeague hình thành, đàm phán hòa giải luật lệ sẽ diễn ra ở giai đoạn sau và thường mất nhiều năm, giống như mọi lần các liên đoàn tranh chấp quyền ban hành luật. Trong lịch sử, những cuộc hòa giải như vậy luôn bị chi phối bởi bên có thị trường lớn hơn, bởi vì bên ấy là nơi phát sinh phần lớn doanh thu bản quyền. Sự im lặng của bài báo về thể thức thi đấu không phải thiếu sót của nhà báo. Đó là dấu hiệu cho thấy cuộc đàm phán hiện tại đang nằm ở tầng thương mại và quản trị, chưa chạm tới tầng luật chơi.

Một biến số nữa, mờ hơn nhưng đáng chú ý, là nguy cơ phân mảnh thị trường. Bueno dùng cụm từ tránh phân mảnh thị trường khi nói về lý do hai bên nên hợp tác. Cụm từ ấy tự nó thừa nhận một kịch bản mà NBA không hợp tác mà tự mở một giải đấu châu Âu, chiếm lấy cầu thủ, bản quyền truyền thông và nhà tài trợ mà EuroLeague đang phụ thuộc. Nói cách khác, lý lẽ hợp tác của EuroLeague vừa là lời mời, vừa là sự phòng thủ. Khi một bên nói rằng chúng ta nên cùng nhau làm thay vì để tôi bị cạnh tranh trực tiếp, họ đang nói ra nỗi sợ lớn nhất của mình dưới dạng một đề xuất hòa bình.

Trong bài phân tích này, có một bên thứ ba vắng mặt hoàn toàn trong các phát ngôn: FIBA. Sự vắng mặt ấy đáng chú ý vì FIBA chính là thực thể nắm quyền ban hành các quy định mà mọi giải đấu châu Âu phải tuân theo. Nếu NBA và EuroLeague đàm phán về một cấu trúc thi đấu xuyên Đại Tây Dương, họ buộc phải giải quyết quan hệ với FIBA, dù ở giai đoạn nào. Việc không ai nhắc tới FIBA trong cuộc phỏng vấn có thể là tính toán chiến lược: gọi tên một cơ quan quản lý trong lúc đàm phán còn non sẽ kích hoạt đối thủ ở tầng ngoài, và không ai muốn điều đó khi hai bên còn đang xây dựng lòng tin sau cánh cửa đóng.

Góc nhìn ngược dòng: người nhỏ hơn không nhất thiết là người yếu hơn

Đọc qua, câu chuyện dễ được tóm thành một mô thức quen thuộc: gã khổng lồ Mỹ với doanh thu hàng tỷ đô đang đến gõ cửa một giải đấu châu Âu nhỏ hơn, và bên châu Âu đang cố giữ bình tĩnh trong khi sợ bị thâu tóm. Cách đọc này có phần đúng, nhưng nó bỏ qua một thứ mà EuroLeague nắm giữ và NBA không thể mua được bằng tiền.

Halftime của NBA là tiếng cười, là show, là người nổi tiếng ngồi hàng ghế đầu, là camera hướng vào khán đài nhiều lần mỗi hiệp. Ở một nhà thi đấu EuroLeague ở Athens hay Belgrade, một tối thứ Ba giữa mùa, hàng nghìn người hát đồng ca suốt bốn mươi phút không nghỉ và không cần nhạc nền. Đó là tài sản văn hóa mà một chiến dịch tiếp thị không tạo ra được. NHÀ tài trợ toàn cầu trả tiền cho hiện diện đơn giản, nhưng họ cũng trả tiền không kém cho nhiệt độ cảm xúc không thể thay thế.

Nếu EuroLeague chơi đúng bài, nó không phải đối tượng bị mua lại. Nó là đối tác giữ chìa khóa của thứ mà NBA đang tuyệt vọng muốn có thêm: khán giả trẻ châu Âu gắn với bản sắc địa phương. Cỗ máy chiến thắng chỉ là một ảo ảnh cho đến khi ai đó sẵn sàng phá nó, và trong trường hợp này, cỗ máy ấy mang tên một sân đấu ở Munich hay Istanbul chứa đầy người hát, không phải một khán đài ở Brooklyn chứa đầy người xem điện thoại.

Người hâm mộ châu Âu có lý do để lo về nguy cơ Mỹ hóa, và cảm xúc ấy không phải dữ liệu vô giá trị. Nhưng cùng lúc, cảm giác tự mãn rằng bản sắc sẽ tự bảo vệ mình cũng là một cách đọc sai. Bản sắc chỉ tồn tại nếu nó được đặt lên bàn đàm phán như một tài sản có giá, không phải như một di sản để người khác kính trọng miễn phí.

Điểm cần theo dõi trong thời gian tới

Ba tín hiệu đáng quan sát. Thứ nhất, bất kỳ tuyên bố nào từ FIBA về quyền quản lý bóng rổ châu Âu, bởi vì phản ứng của cơ quan này sẽ cho thấy mức độ căng thẳng pháp lý thật sự của dự án. Thứ hai, một lần xuất hiện chung giữa Silver và Bueno trước công chúng, vì đó là dấu hiệu giai đoạn bảo mật đang khép lại. Thứ ba, một sự kiện giao hữu quy mô lớn giữa hai hệ thống, vì trong lịch sử các liên minh thể thao, sản phẩm cụ thể đầu tiên thường không phải hợp nhất mà là một trận đấu biểu diễn được bán bản quyền.

Bóng rổ không bao giờ kết thúc bằng tiếng còi, nó kết thúc bằng câu hỏi. Câu hỏi lớn nhất lúc này không phải liệu NBA có mở rộng sang châu Âu hay không. Câu hỏi là liệu EuroLeague sẽ bước vào căn phòng ấy với tư cách một đối tác bán tài sản văn hóa của mình với giá đúng, hay với tư cách một bên đến muộn và phải chấp nhận các điều khoản do người khác soạn. Bốn mươi phút bóng rổ châu Âu đã dạy tôi một điều: đội thắng không phải đội ghi nhiều điểm hơn ở hiệp một, mà là đội kiểm soát được nhịp của hiệp bốn.