Nhật Bản 2-1 Venezuela: Khi Kubo nói tiếng Tây Ban Nha, trận đấu dịu lại

Tôi xem lại băng ghi hình trận Nhật Bản – Venezuela ba lần, và cả ba lần đều dừng ở cùng một khung hình. Giữa vòng tròn cầu thủ đang vây quanh trọng tài, người nói nhiều nhất không đeo băng đội trưởng. Takefusa Kubo đứng đó, một tay đặt lên vai Yangel Herrera, tay kia ra hiệu cho vài cầu thủ Venezuela lùi lại, miệng nói liên tục bằng thứ tiếng Tây Ban Nha trôi như người bản xứ. Trọng tài gật đầu. Vòng tròn tản ra. Ít giây sau, Nhật Bản được hưởng phạt đền, Ayase Ueda sút thành công, tỷ số thành 2-1.

Phản xạ đầu tiên của tôi là đi tìm số liệu. Kiểm soát bóng bao nhiêu, tổng số cú sút, xG ra sao, khối pressing đứng ở cao độ nào. Tôi tìm mãi không có. Bản tin gốc không đưa một chỉ số nào. Thứ duy nhất được kể lại là một chuỗi quyết định của trọng tài và một cầu thủ nói tiếng Tây Ban Nha quá tốt. Tôi ngồi im thêm mười phút và nhận ra có lẽ mình đang tìm sai chỗ. Bóng đá không bao giờ nói dối, nhưng nó chỉ thì thầm với những ai chịu ngồi im.

Một trận giao hữu, một quả phạt đền và một cầu thủ song ngữ

Đây là trận giao hữu quốc tế, không phải trận tính điểm. Huấn luyện viên Hajime Moriyasu vẫn ngồi ghế chỉ đạo, Zion Suzuki và Ayase Ueda đều góp mặt trong câu chuyện, nhưng bản tin không nhắc tới đội hình xuất phát, không nhắc sơ đồ, không nhắc cách hai đội triển khai bóng. Trận đấu đi tới những phút cuối với tỷ số 1-1. Trong một pha bóng ở vòng cấm, trọng tài ban đầu không thổi. VAR vào cuộc. Trọng tài ra màn hình biên xem lại, rồi đảo ngược quyết định, cho Nhật Bản hưởng phạt đền. Ueda không mắc sai lầm.

Kubo sau đó nói với truyền thông rằng theo tiêu chuẩn hiện tại, đó là một quyết định ở ranh giới. Cách nói ấy khá thú vị. Cậu ấy không phàn nàn, cũng không khẳng định. Cậu ấy chỉ ra rằng tồn tại một vùng xám, và trong vùng xám đó, người ta phải sống với phán đoán của trọng tài. Một cầu thủ 23 tuổi nói về luật theo cách của người đã quen với việc luật không bao giờ sạch sẽ.

Song song đó, bản tin còn lồng vào thông tin về dự án hợp tác mà Liên đoàn bóng đá Nhật Bản đang tìm kiếm đối tác. Chi tiết ấy nói lên khá nhiều về tính chất của bài báo. Đây là nội dung gắn với hoạt động thương mại của liên đoàn, không phải một bản phân tích chuyên môn thuần túy.

Điều đáng nói là mối liên hệ Real Sociedad. Kubo và Herrera là đồng đội ở La Liga, giờ đứng hai bên chiến tuyến trong màu áo quốc gia. Ở cấp độ đội tuyển, những mối quan hệ câu lạc bộ vẫn đi theo cầu thủ ra sân. Nó làm dịu đi rất nhiều thứ: cách người ta va vào nhau, cách người ta nói với nhau sau một pha tranh chấp, cách một cầu thủ Nhật Bản đứng giữa một cầu thủ Venezuela và một trọng tài người nước ngoài.

Thứ vũ khí không nằm trong sách chiến thuật

Trên mạng xã hội Nhật Bản, cổ động viên gọi Kubo là nhân viên liên lạc của đội. Họ viết rằng cậu ấy giúp đội, rằng tiếng Tây Ban Nha đang đóng vai trò lớn, rằng đó là một vũ khí, và rằng cậu ấy quá xuất sắc ở vai trò này. Một tờ báo thể thao Nhật Bản thậm chí đặt tiêu đề theo mô-típ quen thuộc: Kubo lại hạ nhiệt đối thủ đang nóng giận trong ngày hôm nay.

Chữ “lại” là chữ quan trọng nhất trong tiêu đề ấy. Nó xác nhận rằng đây không phải chuyện lần đầu. Trước đó, ở trận gặp Uruguay, người ta cũng đã ghi nhận cảnh Kubo đứng ra làm cầu nối. Hai trận độc lập, cùng một hành vi. Với một kỹ năng mềm, hai lần lặp lại là mẫu quan sát đủ để nói rằng nó có thật, nhưng chưa đủ để nói rằng nó quyết định kết quả trận đấu.

Đặt cạnh nhau, tôi thấy một thứ đáng suy nghĩ về bóng đá Nhật Bản. Một thế hệ cầu thủ ra nước ngoài từ rất sớm, không chỉ học cách chạy chỗ trong hệ thống của câu lạc bộ châu Âu, mà học luôn cách nói, cách tranh luận, cách đứng giữa hai người đang căng thẳng. Kỹ năng ấy không xuất hiện trong bất kỳ buổi tập chiến thuật nào. Nó được tích lũy trong những buổi họp đội ở La Liga, trong phòng thay đồ nơi tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ mặc định, trong những lần cãi nhau với trọng tài và bị phạt thẻ.

Thứ vũ khí ấy có đáng được gọi là vũ khí?

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, vì có một sự phóng đại đang diễn ra khá dễ chịu và vì thế khá khó nhận ra.

Trận đấu được định đoạt bởi một quả phạt đền ở cuối trận, sau khi VAR can thiệp và trọng tài xem lại màn hình biên. Người sút thành công là Ueda. Người đưa ra quyết định cuối cùng là trọng tài. Vai trò của Kubo trong chuỗi sự kiện ấy, nếu nhìn thật khắt khe về mặt nhân quả, gần như bằng không. Việc cậu ấy nói tiếng Tây Ban Nha có thể giúp bầu không khí bớt căng, có thể giúp một cuộc trao đổi diễn ra nhanh hơn, nhưng nó không làm quả bóng đi vào lưới, cũng không làm trọng tài đổi ý.

Tiêu đề “phía sau chiến thắng của Nhật Bản” vì thế đặt hơi lệch trọng tâm. Nó gán cho một kỹ năng mềm sức nặng nhân quả của một quyết định chuyên môn. Đó là kiểu lệch trọng tâm rất phổ biến trong báo chí thể thao, và nó vô hại về mặt cảm xúc, nhưng có hại về mặt nhận thức nếu người đọc bắt đầu tin rằng giao tiếp tốt là một biến số chiến thuật ngang hàng với cấu trúc đội hình.

Còn một tầng nữa. Đây là trận giao hữu. Giao hữu nghĩa là xoay tua, nghĩa là thử nghiệm, nghĩa là cường độ thấp hơn, nghĩa là những pha vào bóng không mang theo hệ quả thật. Mọi kết luận về bản lĩnh của một đội tuyển rút ra từ một trận giao hữu đều phải đặt trong dấu ngoặc. Một quả phạt đền ở phút bù giờ là kết cục có phương sai rất cao. Nó không nên được ngoại suy thành một đường thẳng.

Tôi không phủ nhận quan sát về Kubo. Tôi chỉ đặt nó đúng chỗ của nó: đây là dữ liệu cảm xúc, không phải dữ liệu hiệu suất. Ở Việt Nam tôi học được rằng một đội bóng có thể đá bằng trái tim trước khi đá bằng sơ đồ, và trái tim thì không đo được bằng xG. Nhưng chính vì thế, người viết phải nói rõ mình đang đo cái gì.

Một sơ đồ chiến thuật không phải là câu trả lời, nó chỉ là cách đặt câu hỏi về không gian. Câu chuyện Kubo cũng vậy. Nó không trả lời câu hỏi Nhật Bản mạnh đến đâu. Nó chỉ đặt ra một câu hỏi khác: trong một nền bóng đá đưa người ra nước ngoài từ tuổi mười tám, con người ta trưởng thành thêm những gì ngoài kỹ năng chơi bóng?

Điều cần theo dõi

Vòng loại World Cup sẽ là phép thử thật. Ở đó, cường độ cao hơn, trọng tài chịu áp lực lớn hơn, và mỗi pha tranh chấp đều có giá. Nếu cảnh Kubo đứng giữa hai bên và hạ nhiệt được tái diễn trong một trận tính điểm, lúc đó người ta mới có cơ sở để gọi đó là năng lực lãnh đạo không chính thức. Còn nếu nó chỉ xuất hiện trong giao hữu, nó vẫn là một nét đẹp của con người, không phải một biến số của trận đấu.

Mỗi đường chuyền là một lựa chọn, mỗi pha pressing là một lời từ chối. Và có lẽ, mỗi lần một cầu thủ bước vào vòng tròn tranh cãi với trọng tài thay vì đứng ngoài, cũng là một lựa chọn — lựa chọn chịu trách nhiệm cho một trận đấu mà mình không cầm còi.

Ghi chú: Bài viết dựa trên thông tin công khai và bản tin của FOOTBALL ZONE (Nhật Bản) về trận giao hữu Nhật Bản – Venezuela. Nội dung chỉ mang tính tham khảo thông tin thể thao, không cấu thành lời khuyên cá cược hay đầu tư dưới bất kỳ hình thức nào. Kết quả thể thao có độ bất định cao; nhiều nhận định trong bài bị giới hạn bởi việc nguồn tin không cung cấp số liệu chiến thuật.