Trọng tài tử vong vì đòn cấm: lỗ hổng an toàn của đấu vật tự do Mexico

Mineral de la Reforma, Hidalgo (Mexico) — Đèn sân còn sáng khi cú ngã kết thúc. Trọng tài Gerardo Germán Pineda, biệt danh El Búho, đổ xuống sàn đấu sau một cú martinete. Trong đấu vật tự do Mexico, martinete là biến thể nguy hiểm nhất của đòn piledriver: người biểu diễn thả đối phương thẳng đứng, toàn bộ trọng lượng dồn xuống đỉnh đầu và vùng cổ. El Búho không gượng dậy. Đoạn video lan truyền sau đó ghi lại một cú va chạm thật. Người hứng đòn là một trọng tài — kẻ chưa từng được rèn để hấp thụ một cú thả thẳng xuống đầu.

Người ta xếp lucha libre vào nhóm đấu vật chuyên nghiệp. Nghề này có kịch bản. Kết quả mỗi trận được định sẵn từ trước, người thắng kẻ thua đều diễn theo một cốt truyện. Mọi thước đo quen thuộc của thể thao đối kháng — tỷ lệ knock-out, sức bền, thứ hạng cân — trở nên vô nghĩa khi kết quả đã nằm trong tay người dàn dựng. Thứ duy nhất còn thật, và có thể giết người, là rủi ro. Rủi ro ấy do chính người thiết kế trận đấu tạo ra, qua từng pha ngã được sắp đặt.

Đêm đấu ở Mineral de la Reforma do El Patrón Espectáculos tổ chức, một đơn vị quảng bá độc lập ở tầng thấp của làng đấu vật Mexico. Phía trên họ là những cái tên lớn như CMLL và AAA, nơi các đòn thả đầu bị hạn chế hoặc cấm hẳn, nơi có bác sĩ túc trực và hợp đồng lao động rõ ràng. Ở tầng độc lập, những thứ đó thường vắng mặt. Khoảng cách giữa hai tầng ấy chính là khoảng cách giữa một môn thể thao có quản lý và một sân khấu không ai canh.

Martinete bị cấm ở hầu hết các giải lớn, và lý do rất cụ thể: biên độ an toàn quá hẹp. Một đô vật được huấn luyện có thể hấp thụ cú thả nếu người thực hiện kiểm soát được lực và thời điểm. Một trọng tài thì không. Trọng tài đứng trên sàn để điều hành, đếm nhịp, tách hai đô vật — họ không được rèn cổ, không được rèn phản xạ hứng ngã. Khi một trọng tài trở thành người nhận một cú thả đầu, chuỗi an toàn đã đứt ở mắt xích quan trọng nhất.

Vụ việc hiện nằm trong một cuộc điều tra hình sự. Đô vật thực hiện đòn, Hijo de Fishman, đang bị điều tra. El Patrón Espectáculos ra thông báo cho biết họ thu xếp hỗ trợ pháp lý cho đô vật này, đồng thời kêu gọi giới hành nghề, báo chí và người hâm mộ giữ im lặng, tránh lan truyền những phiên bản chưa được xác nhận. Đọc thông báo ấy, tôi thấy hai lớp nghĩa chồng lên nhau: một sự hỗ trợ thật lòng dành cho người đang đứng trước nguy cơ mất cả sự nghiệp lẫn tự do, và một nước đi quản trị khủng hoảng để bảo vệ chính ban tổ chức.

Người ta khóa cửa sân, nhưng không ai khóa được ngọn bút.

Điều đáng chú ý là thông báo không nhắc tới ba thứ: một quy trình y tế tại sàn đấu, một chính sách bảo hiểm cho người biểu diễn, và một danh sách đòn bị cấm. Sự vắng mặt của ba thứ ấy nói lên nhiều hơn phần chữ được viết ra. Trong một môn mà kết quả đã được định sẵn, rủi ro là thứ duy nhất không thể dàn dựng. Người ta có thể viết kịch bản cho ai thắng, nhưng không thể viết kịch bản cho một đốt sống cổ.

Ở đây tôi phải tự vặn mình. Tôi viết từ Incheon, cách Mineral de la Reforma nửa vòng trái đất, và trong tay tôi chỉ có một đoạn video cùng những lời kể lại. Đoạn video ấy lan truyền với tốc độ của một bản án, trước khi cơ quan điều tra kịp nói một câu nào. Công chúng đã mặc nhiên kết tội Hijo de Fishman — sự phẫn nộ ấy dễ hiểu, nhưng nó vẫn là một phiên xét xử sớm.

Theo kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một cú thả đầu hỏng có thể đến từ hai nguồn: người thực hiện lệch nhịp, hoặc người nhận không đủ điều kiện tự bảo vệ. Chưa có gì xác nhận đây là một pha được dàn dựng rồi hỏng, hay một hành vi nằm ngoài kịch bản. Cả hai khả năng đều còn để ngỏ.

Tôi cũng phải nghi ngờ sự hào phóng của ban tổ chức. Lời kêu gọi “không lan truyền tin chưa kiểm chứng” là một nguyên tắc đúng đắn khi điều tra đang chạy — nhưng cùng lúc, nó có thể trở thành công cụ bịt miệng nhân chứng và làm mờ trách nhiệm. Một lời kêu gọi trật tự có thể vừa bảo vệ công lý, vừa che chở kẻ có lỗi.

Siêu sao là do khán giả phong thánh, và cũng do khán giả truất ngôi. Ở đây, khán giả không phong thánh cho ai. Họ chỉ có một đoạn video và một cái xác. Nhưng cơ chế thì y hệt: đám đông tuyên án trước khi tòa án mở phiên. Một kỷ nguyên im lặng mới đang được rao bán — lần này không vì dịch bệnh, mà vì một cái chết.

Đừng tin vào bảng tỷ số; hãy tin vào khoảnh khắc, nơi trận đấu thực sự thuộc về. Trong một trận đấu có kịch bản, bảng tỷ số chưa bao giờ tồn tại. Chỉ có khoảnh khắc — và khoảnh khắc ở Mineral de la Reforma thuộc về một người đã chết.

Vụ việc này rồi sẽ được xếp vào hồ sơ như một tai nạn trong vòng đấu. Nhưng nếu nó không dẫn tới một bộ tiêu chuẩn an toàn tối thiểu — bác sĩ tại sàn, danh sách đòn cấm, bảo hiểm cho người biểu diễn — thì cái chết của El Búho sẽ chỉ là một dòng tin trôi qua giữa vô số dòng tin khác. Tôi chờ xem làng đấu vật độc lập Mexico chọn học, hay chọn quên.